วันที่ 17-01-2005
ป่าชายเลน
เกราะธรรมชาติชั้นดีที่ปัจจุบันหลายพื้นที่จัดเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์(สถานที่
:
เส้นทางศึกษาธรรมชาติป่าชายเลนอุทยานฯอ่าวพังงา
จ.พังงา)
หลังจากเหตุการณ์สึนามิ
คนไทยเริ่มตระหนักถึงพลังของธรรมชาติ
ตระหนักถึงผลพวงที่มนุษย์ได้กระทำต่อธรรมชาติ
ตระหนักถึงความสูญเสีย
และซาบซึ้งกับน้ำใจของคนในยามวิกฤต
เวลาผ่านไปกว่าครึ่งเดือน
เหตุการณ์สงบลง
มาตรการล้อมคอกต่างๆ
ถูกเสนอขึ้นมากมายและหนึ่งในนั้นคือระบบเตือนภัยสึนามิ
คนทั่วไปอาจมองไปที่ทุ่นลอยดักจับการเคลื่อนตัวของสึนามิ
ระบบดาวเทียมที่จะช่วยสนับสนุน
ระบบกำแพงป้องกันคลื่นแถบชายฝั่งอันทันสมัย
ทั้งหมดนี้เป็นสิ่งที่รัฐบาลชาติต่างๆ
ในอาเซียนกำลังริเริ่มจัดตั้งขึ้นแต่เราลืมไปหรือไม่ว่าทั้งหมดนี้คือเทคโนโลยีที่มนุษย์คิดขึ้นทั้งสิ้น
ต้องไม่ลืมว่า
โลกมีสมดุล
เมื่อมีคลื่นสึนามิ
ธรรมชาติก็สร้างสิ่งป้องกันให้เราไว้แล้วเช่นกัน
นั่นคือ ป่าชายเลน
ที่เปรียบเสมือนเกราะธรรมชาติป้องกันชายฝั่งที่คนส่วนมากเข้าใจกันมาตลอดว่าไม่มีอยู่
หลายปีที่ผ่านมาต้องยอมรับว่าแนว
เกราะ นี้
ถูกทำลายลงจนน่าเป็นห่วง
"ปลาตีน"
หนึ่งในสิ่งมีชีวิตอันหลากหลายซึ่งอยู่ร่วมกันในป่าชายเลน
คนส่วนมากมักเข้าใจว่าป่าชายเลนเป็นแหล่งไม้โกงกางที่นำมาเผาถ่านได้เยี่ยมนัก
แต่ว่มจริงๆแล้วป่าชายเลนมีศักยภาพมากกว่านั้น
ป่าชายเลนสามารถทนทานต่อพลังของคลื่น
สึนามิ
ได้แบบเกิดความเสียหายเพียง
10%
ขณะที่สึนามิกันกลับสามารถทำอันตรายกับสิ่งปลูกสร้างแนวชายฝั่งของมนุษย์ได้
100% เต็ม
ภาพที่เห็นทางทีวีคงยืนยันได้ดี
ป่าชายเลนของเราเสียหายน้อยมาก
ที่พังงามีประมาณ 1,900 ไร่
ระนอง 100 ไร่ รวมแล้ว 2,000 ไร่
ป่าชายเลนเสียหายน้อยมาก
แทบไม่ถึง 10 % ดร.สนใจ
หะวานนท์
ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านจัดการทรัพยากรทางชายฝั่งและป่าชายเลน
ยืนยันถึงประสิทธิภาพของเกราะธรรมชาติชนิดนี้
ต้นไม้มีหักบ้างแต่ไม่มาก
เสียหายช่วง 50 เมตรแรก
ลึกจากนั้นไม่เป็นอะไรเพราะป่าชายเลนดูดซับคลื่น
ประชาชนที่อยู่หลังป่าชายเลนไม่ได้รับความเสียหาย
บริเวณที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำต่างๆ
ยังเป็นปกติดี
อย่างไรก็ตามบ้านที่อยู่ในป่าชายเลนจริงๆ
มักอยู่ริมฝั่งซึ่งเป็นที่ต่ำ
เมือคลื่นดันถึงบ้านเรือนจะเสียหาย
แต่เรื่องคนตายมีน้อยมาก
รากของต้นโกงกางที่เเข็งแรงมาก
ซึ่งเป็นตัวช่วยค้ำยันได้อย่างดี
เพราะอะไร
ป่าชายเลนจึงมีความมั่นคงแข็งแกร่งยิ่งกว่าสิ่งก่อสร้างของมนุษย์?
ธรรมชาติป่าชายเลนอยู่บริเวณคลื่นลมน้อย
มากกว่าจะอยู่บริเวณหาดทรายที่รับคลื่นลมโดยตรงซึ่งไม่เอื้อต่อตะกอนดินเลนทับถมซึ่งจะเกิดในบริเวณที่มีแนวป้องกัน
เช่น หลังเกาะ ปากแม่น้ำ
หรือถ้าอยู่ใกล้หาดก็จะเป็นแบบที่มีหาดข้างหน้า
แล้วป่าชายเลนจะอยู่ข้างหลัง
ดร.สนใจเสริม
ก่อนไขความลับในการต่อต้านคลื่นสึนามิว่ามาจากพืชมหัศจรรย์ของป่าชายเลน
อย่างรากต้นโกงกางที่แข็งแรงมาก
เป็นเหมือนตัวค้ำยัน
เพราะมีหลายรากยึดดิน
ต้นโกงกางที่หาดสุขสำราญที่ปะทะสึนามิไม่ค่อยเสียหาย
ถ้าเสียหายก็จะหักเฉพาะด้านบน
แต่รากยังคงยึดเหนี่ยวดินอยู่
ยกเว้นต้นแสมที่อยู่ด้านหลัง
จะล้มไปเลย
ดร.สรุปความทนทานของโก่งกางกับแสม
สิ่งโดดเด่นคือภาพของรากโกงกางและแสมที่แตกจากลำต้นลงไปค้ำยันกับพื้นเลนจำนวนนับไม่ถ้วนซึ่งมีผลทำให้ดินตกตะกอนจับตัวได้ดีต่างแต่ตรงที่ว่าโกงกางถือเป็นพันธุ์ไม้หลักที่แข็งแรงกว่าแสม(แต่โตช้ากว่า)
นั่นเอง
นี่เป็นอาวุธชนิดหนึ่งที่ธรรมชาติให้ไว้กับแผ่นดินเพื่อป้องกันสึนามิ
แต่มีเงื่อนไขว่าเกราะชนิดนี้ต้องโตในระดับหนึ่ง
สมมติคลื่นสึนามิสูง 10
เมตร ต้นไม้ต้องสูง 2030 เมตร
ถึงช่วยได้
ถ้าเตี้ยมากคลื่นจะทำลายได้
นั่นหมายถึงเราต้องให้โอกาสป่าชายเลนได้เติบโตถึงระดับหนึ่งด้วย
จึงจะกลายเป็นกำแพงธรรมชาติที่ยั่งยืน
เส้นทางศึกษาธรรมชาติชมป่าชายเลน
อ่าวคุ้งกระเบน
จ.จันทบุรี นับเป็น 1 ใน
แหล่งท่องเที่ยวป่าชายเลนที่สำคัญของเมืองไทย
ดร.สนใจ ยังให้ทัศนะว่า
จากเหตุการณ์ครั้งนี้ชี้วัดได้เลยว่าป่าชายเลนช่วยปกป้องแนวชายฝั่งได้อย่างมาก
นี่ก็ต้องขอบคุณชาวบ้านที่ไม่มีการทำนากุ้งเยอะ
ถ้าทำกันเยอะนี่คงเสียหายมากกว่านี้
โชคดีที่เราอนุรักษ์กันไว้ดี
หลังสึนามิผ่านไป
การฟื้นฟูและซ่อมแซมป่าชายเลนจึงสำคัญมาก
ขั้นแรกต้องสำรวจ
อาจใช้ภาพถ่ายดาวเทียมดูว่าที่ไหนมีดินทับถมมาก
จากนั้นไปทำความสะอาด
เก็บสิ่งปฏิกูลต่างๆขณะนี้อยู่ในช่วงเก็บข้อมูลเพิ่ม
ใหม่ๆหลังเหตุการณ์อาจยังเขียวขจีสักพักอาจแห้งเหี่ยว
อันนี้ต้องดูอย่างต่อเนื่องและใช้เวลา
คนไทยเพิ่งตระหนักจากเหตุการณ์ครั้งนี้
ขณะที่เพื่อนบ้านรู้มานานแล้ว
ที่บังคลาเทศเขาเจอคลื่นคล้ายสึนามิเมื่อปี
1970
เกิดจากพายุไซโคลนแต่เขามีป่าชายเลนอยู่เกือบ
ล้านไร่
มันก็ไม่เสียหายมาก
ป่าชายเลนถือเป็นหัวใจของบังคลาเทศเลยทีเดียว
ดังนั้น
ป่าชายเลนก็อาจถือเป็นหัวใจของภาคใต้เราเช่นกัน
เราต้องช่วยกัน
ประชาชนที่อาศัยอยู่บริเวณป่าก็ช่วยกันดูแล
อย่าให้ไปทำลายหรือเปลี่ยนสภาพพื้นที่ไปใช้ประโยชน์อื่น
ต้องช่วยกันปกป้อง
เพราะมีประโยชน์มหาศาล
ไม่ใช่แค่เรื่องสึนามิเท่านั้น
มันอาจเกิดคลื่นจากลมพายุด้วย
ถ้าเกิดแล้วไม่มีแนวกำแพงธรรมชาติสกัดกั้น
ความเสียหายจะมหาศาลมากกว่าที่เราเห็น
ป่าชายเลนคือชีวิตหัวใจประชาชนคนไทยที่อยู่ตามชายฝั่ง
ดร.สนใจสรุป
ไม่เพียงแค่สัตว์ทะเลเท่านั้น
แต่ว่าสัตว์ปีกอย่างนกก็ยังคงพึ่งพาอาศัยป่าชายเลน(สถานที่
: ป่าชายเลนบางขุนเทียน
กทม.)
จะว่าคนไทยไม่รู้ก็ไม่ถูกเสียทั้งหมด
เพราะในปี พ.ศ. 2534
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
ทรงมีพระราชดำรัสว่า
ป่าชายเลนมีประโยชน์ต่อระบบนิเวศน์ของพื้นที่ชายฝั่งทะเลและอ่าวไทย
แต่ปัจจุบันป่าชายเลนของประเทศไทยเรากำลังถูกบุกรุกและถูกทำลายลงไปโดยผู้แสวงหาผลประโยชน์ส่วนตนจึงควรหาทางป้องกันอนุรักษ์และขยายพันธุ์เพิ่มขึ้น
โดยเฉพาะต้นโกงกางเป็นไม้ชายเลนที่แปลกและขยายพันธุ์ได้ค่อนข้างยากเพราะต้องอาศัยระบบน้ำขึ้นน้ำลงในการเติบโตด้วย
จึงขอให้ส่วนราชการที่เกี่ยวข้องคือกรมป่าไม้
กรมประมง
กรมชลประทานและกรมอุทกศาสตร์
ร่วมกันหาพื้นที่ๆเหมาะสมในการทดลองขยายพันธุ์โกงกางและปลูกสร้างป่าชายเลนกันต่อไป
และนี่ก็คือพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่ที่ทรงมีสายพระเนตรยาวไกลทรงรู้ถึงความสำคัญของป่าชายเลน
ซึ่งถือได้ว่า
เป็นแนวกำแพงที่แข็งแกร่งยิ่งกว่าเพชร
สามารถป้องกันสึนามิได้ถึงรุ่นลูกหลานโดยที่รัฐบาลไม่ต้องเสียค่าบำรุงรักษาซักบาท
บางทีถ้าติดตั้งระบบเตือนภัยไฮเทคและฟื้นฟูธุรกิจแล้ว
อย่าลืมหันมามอง
เกราะพิเศษของขวัญจากธรรมชาติที่ละเลยมานาน
ไม่ต้องใช้เป็นเงินหมื่นล้านขอแค่มี
ใจอนุรักษ์ ก็พอ